سه‌ره‌تا‌|ئێمه‌|پۆکسوید‌|که‌رته‌کان|هه‌واڵ‌|چالاکی|په‌یوه‌ندی
avataravataravatar
avatar
22 Mar 2011
جەلال مەلا مستەفا
ئەو ساتانەی مێژوو شایەتێکی بە ویژدانە بۆ سلێمانی زۆر گیان و ڕۆحی دەرچوو نەمر ئەبن.....
avatar
6 Mar 2011
وه‌ستا سه‌لام
به‌ بۆنه‌ی یاده‌وه‌ری ساڵ رۆژی ڕاپه‌رینی شاری هه‌ولێر
avatar
22 Feb 2011
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد
خۆپیشاندان و دایه‌لۆگ و چاکسازیی
avatar
19 Feb 2011
هێمن حـەسـمەن/ ســوید
ئۆپۆزسیۆنی بێ سەرکردە!
avatar
19 Feb 2011
بورهان ئه‌مین
ڕێگرتن له ‌قه‌یران
avatar
19 Feb 2011
شادمان مه‌لا حه‌سه‌ن
ئارامی بۆ كۆمه‌لگاكه‌مان پێویسته‌
avatar
11 Feb 2011
به‌کرحه‌بیب
چۆن یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان بگەیەنینەوە لوتکە؟
avatar
24 Jan 2011
هێمن حـه‌سـه‌ن/ سوید
ئۆپۆزیسۆن و دەسەڵات لەناو کایە سیاسیەکاندا!
 
avatar

دادپەروەریی کۆمەڵایەتی و دیموکراتیەت لەکوردستاندا

13 Dec 2010

محەمەد کەریم کەشخە*

دۆزی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی بەشێوەیەک لەشێوەکان بەستراوەتەوە بەناکۆکی بەرژەوەندی تاکەکان لەناو سیستەمی کۆمەڵایەتیدا. بەواتای پێشبڕکێی تاک بۆ دەستەبەرکردنی داهات وسامانە کۆمەڵایەتی و سروشتییەکان، کەئەوەش پرسەکانی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی دەخاتەڕوو. لەبەر ئەوەی دادپەروەری ئابووری بەشێکی جیانەکراوەیە لەدادپەروەریی مافی مرۆڤ، واتە دابەشکردنی سامانی کۆمەڵایەتی بەشێوەیەکی دادپەروەرانە ئەرکی سەرشانی حکومەت و هەموو تاکێکی کۆمەڵگایە، نەک خێر پێکردن بێت. لەڕاستیدا ئەمەش گەوهەری پەیامی راستەقینەى دادپەروەری کۆمەڵایەتییە.
دادپەروەری کۆمەڵایەتی چەمکێکی فەلسەفی ئابووری کۆمەڵایەتی سیاسییە، بەشێوەیەکی جۆراوجۆر لەلایەن خوێندنگا فکرییە سیاسییە جیاجیاکان، بەپێی پرنسیپ و رەوشت وشوێن و دیدوبۆچوون و بەرژەوندی خوێندنەوەیان بۆ دەکرێت. بۆ زیاترئاشنابوون لەو بارەیەوە پێویست دەکات تیشکێک بخەینە سەر مێژووی ئەو زاراوەیەو گەشەکردنی هەر لەکۆنەوە تائێستا.
ئەم چەمکە یەکەم جار لەسەردەمی ئەنتیک لەلایەن فەیلەسوفی یۆنانی ئەرستۆ بۆ یەکسانی لەنێوان ژن وپیاو بەکارهاتووە، بەڵام کۆیلەکانی ئەو سەردەمەی نەگرتۆتەوە.
هەروەها لەسەدەکانی ناوەڕاستیشدا لەلایەن ئیبن خەلدونەوە لەکتێبی (مقدمە ابن خلدون) باسکراوەء لەسەردەمی گەشەکردنی مارکسیەت و بیروباوەڕی چەپڕەو لەئەوروپادا، ئەم چەمکە گرنگییەکی زۆرتری پێدراوەو لەخەباتی چینایەتیش وەکو چەکی فیکریی بەکارهاتوە، بۆ نەهێشتنی جیاوازی چینایەتیو دابەشکردنی کاڵا بەیەکسانی لەناو کۆمەڵداوداکۆکیکردن لەمافی کرێکارانء جوتیاران بەکارهاتووە.
(خوێندنگای مارکسیەت) خوێندنگای ناکۆکی چینایەتییە، ئەم خوێندنگایە بڕوای تەواوی هەبووە بەناکۆکی کۆمەڵایەتی ولەهەمانکاتدا پێشبڕکێی بەهۆیەکی بڕیاردەردەزانی لەدروستکردنی شێوەی کۆمەڵگاییەکى ئابووری و سیاسی.ناکۆکی چینایەتیش بەئەنجامێکی حەتمی دادەنرێت لەبەر نەبوونی دادپەروەری کۆمەڵایەتی.
لێرەدا بیروڕای خوێندنگای مارکسییەت (خوێندنگای ناکۆکی چینایەتی) ئەوە دەخاتەڕوو کەلایەنگرانی ئەم خوێندنگایە بڕوایان وایە، کەپێشبڕکێ فاکتەری بڕیاردەرە بۆ دروستکردنی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسیى،ناکۆکی چینایەتیش ئەنجامێکی حەتمیە لەبەر نەبوونی دادپەروەری کۆمەڵایەتی هۆیەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ کەڵەکەبوونی سەروەت و سامان لەدەستی چینە سەرمایەدارەکان، کەبەشدارە لەداڕشتنی شێوەو جۆری هێزی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی لەو ڕێگایەشەوە زاڵ دەبن بەسەر دواڕۆژی چینە کۆمەڵایەتییەکانی تر.
بێگومان ناکۆکی چینایەتی کلیلی سەرەکییە بۆ گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان، هەروەکو دەزانرێت کەهەموو چینێکی دەسەڵاتداری چەوسێنەر دەبێ لەناو بچێت لەسەر دەستی چینی چەوساوە (بەڕای مارکس)، چینی چەوساوەش دەبێتە چینی دەسەڵاتدارو، ئەم پرۆسەیە تاناکۆکی کۆتایی لەنێوان چینی کرێکارو چینی سەرمایەدار لەکۆمەڵگای پیشەسازیدا بەردەوام دەبێت. ئەم ناکۆکییە لەنێوان چینی کرێکارو رژێمی سەرمایەداری ئەبێتە هۆی نەمانی رۆڵی رژێمی سەرمایەداری لەکۆمەڵگای مرۆڤایەتیدا، بەهۆی گەندەڵی سیستەمی پیشبڕکێی نادادپەروەرانە لەنێوان چینەکانی سەرەوە کەهەموو ئامرازی بەرهەمهێنانی پیشەسازیی و کشتوکاڵی مۆنۆپۆل کردوە.
لێرەدا رۆڵی چینی مام ناوەندی ون ئەبێت ورێگا لەبەردەم چینی کرێکارانی بێبەش لەهەموو شتێک ئاوەڵا دەبێت، کەشۆڕش بکات دژ بەرژێمی سەرمایەداری.
پاشان چینی کرێکار کۆمەڵگایەکی سۆسیالیستی نوێ دادەمەزرێنێت و خاوەندارێتی ئامرازی بەرهەمهێنان و دابەشکردن لەدەستی سەرمایەدارانەوە دەکەوێتەوە دەستی جەماوەر، ئاسودەی هەموو تاکەکانی کۆمەڵگا دەگرێتەوە. پاشان کۆمەڵگای سۆسیالیستی هەڵدەستێت بەدامەزراندنی کۆمەڵگاییەکى کۆمۆنیستیء کۆتایی دێت بەهەموو شێوەکانی زوڵم و زۆری کۆمەڵایەتی، نامۆیی، بەربەرەکانێ، چەوساندنەوەی مرۆڤایەتی.
دادپەروەری کۆمەڵایەتی بنەماو بنەڕەتییەکانى دامەزراندنی دەوڵەتی دیموکراتییە ئەم چەمکە لەساڵی 1990ەوە بەدواوە بەشێوەیەکی فراوانتر کاری پێدەکرێت و بوە بەبەشێکی جیانەکراوەی دیموکراتیەت و بنەما بنەڕەتییەکان و پێوانە بۆ رێزکرتن لەمافی مرۆڤ و پەیڕەو پرۆگرام لەحیزبە سۆسیال دیموکراتەکانی ئەوروپاو جیهاندا لەناو ئەوانەشیدا یەکیتی نیشتیمانی کوردستان. ئەو باسانەی کە لەکوردستان رۆژبەرۆژ بەدەنگی بەرزو بەرزتر باسی لێوە دەکرێت ئەوەیە ماناو ناوەڕۆکى چەمکی دیموکراتیەت و دادپەروەری کۆمەڵایەتیى و رادەی جێبەجێ کردنیشی بونەتە جێگای گومانی خەڵک، دیموکراتیەت و دادپەروەری کۆمەڵایەتی بەبێ دابینکردنی ئەمنیەت و ئاسایش و پشتگیریکردنی پرنسیپە بنەڕەتییەکانی مافی مرۆڤ و ئازادییە گشتییەکان و یەکسانی تەنها خەونەو دوورە لەواقیعەوە، ئەگەر باس لەدیاردەی گەندەڵی دارایىء ئیداری بکەین ئەوە زۆربەی دامەزراوە حکومی و ناحکومییەکان دەگرێتەوە، کەخودى گەندەڵى بوەتە دیاردەیەکی ترسناک وهەڕەشەش لەدەستکەوت و پایەگاکانی کۆمەڵگا دەکات و بڕوای جەماوەر بەدامەزراوە حکومییەکان و پرۆگرامی حیزبە دەسەڵاتدارەکان کەمدەکاتەوە.
لێرە رەخنەو ناڕەزایی خەڵک لەبەرامبەر یاساو پرۆگرامەکانی حیزبە دەسەڵاتدارەکان نییە، بەڵکو لەجێبەجێکردنیەتی. راستە دیموکراتیەتء دادپەروەری کۆمەڵایەتی کاڵایەکی ئامادەکراو نیە لەرۆژئاواوە هێنرابێت لەکوردستان جێبەجێبکرێت، بەڵام تاقیکراوەیەکی جیهانی و سەلمێنراوەو بوەتە بەشێک لەشارستانیەت و کولتووری پێشکەوتنى مرۆڤایەتى لەجیهان و تەنیا رێگاشە بۆ گەلانو ووڵاتان ئەگەر بیانەوێت پێی بگەن، ئەمەش پێویستی بەیەکخستی هەوڵەکانی هەموو لایەنەکانە کەلەڕێگای رێزگرتنی و گەرەنتی کردنی ئازادییە گشتییەکان و سەروەریی یاساو جێبەجێکردنی دادوەری و یەکسانی و مافی نەتەوایەتیى و ئاینیی و مەزهەبی و نەژادیء سیاسی لەرێگای بڵاوکردنەوەی پرنسیپی تەبایی و پەراوێز نەخستی هیچ لایەکء بڕواهێنان بەپرنسیپی دیموکراتییەت بۆ هەموو لایەنەکان بەهەموو قەبارەکانەوە بۆ بەشداریکردن لەهەموو ئاستەکان و چالاکییەکان و زیادەڕەوى نەکردنە سەر مافی شەرعی هیچ لایه‌نێک و پشتبەستن بەچەمکی هاوڵاتیبوون و دادپەروەری و یەکسانی و دابینکردنی فرسەتی هاوسەنگ و یەکسان بێ جیاوازی بۆ هاووڵاتیان.
پرۆسەى گۆڕان بەرەو دیموکراتیەت پێویستی بەکاتی زۆرە بۆ رزگاربوون لەچەمکی تاکڕەوی و، پێویستی بەبڵاوکردنەی وشیاریی کۆمەڵایەتی ودیموکراتی و رێزگرتن لەبیروڕای بەرامبەر هەیە، هەرچەند جیاوازیش بێت، چونکە دیموکراتیەت پێویستی بەزەمینەی گونجاوو قۆناغی زەمەنی لەدوای یەک بۆ نەهێشتنی شوێنەواری ئایدۆلۆژیەتی شۆڤێنیستی و تاکڕەویی و کۆنەپەرستى و هەلپەرست و پۆپۆلیتستی سیاسی و پتەوکردنی پرنسیپی سەروەری یاساء بەهێزکردنی رۆڵی رێکخراوەکانی مەدەنی و چاککردنی ئابووری و سوود وەرکرتن بۆ قازانجی گشتی هەیە و بۆ پراکتیزەکردنی ئەو هەنگاوانە، یەکیتی نیشتیمانی کوردستان لە کۆنگرەی سێ، بە شێوەیکی جدی بڕیاری جێبەجێکردنی پرۆگرام وپەیڕەوی ناوخیدا و ئیستاش هەنگاو بە هەنگاو لە پیادەکردنیدایە لەسەر هەموو ئاستەکان .

* نوێنەری (ی.ن.ک)
لە نەمساوسلوڤینیا

Start | Contact | PUKswed © 2018| Powerd by  Helanet Solutions
Home Contact